—Rinsanga
Article
CIVIL SERVICES LEH MIZOTE
Zirlaite tana career guidance pe tura sawm ka ni ve ta zauh zauh a, ka remchan chuan ka kalsak ve fo bawk. Chunga ka kalpuite emaw, ka ngaihthlak ve ṭhinte sawi 80% hi chu MCS/IAS ni turin emaw, Dr leh Er ni tur emawa kawng pawimawh a ni deuh ber zel.
A bikin kan ramah hian civil services lam intihhmuhna a zual hle a, cable TV lar ber Zonet meuhin a tlingte chawimawina a siamsak bik ṭhin vang emaw ni, tun hnaiah phei chuan BA chhuak zawng zawng deuhthawin coaching kal kan tum ta mai hi! Miin ṭha an ti a nih miau chuan a ṭha a; mahse, ṭhenkhat hi chu kan intihhmuh vel mai hi a ni a, ṭhenkhat lah thu neihnaa tuihal kan ni bawk. Mahni nih tuma chiang fek fawk leh ram tana tha thawh chakna nena exam ai hian intihhmuh leh power-a tuihalna hi a lian viau awm e.
Kan Ngaih San Bik Chhan Ṭhenkhat:
India ram hrim hrimah hian heng IAS/IPS leh IRS ang te hi ngaih san an hlawh deuh bik hle a, ram dang kalphung nen kan ram inrelbawlna te a inang vek lo a, India ram tan chuan an pawimawhna a sang bawk miau a. A chhan lian tak pakhatah chuan British-in min awp hun laia Indian Civil Services (ICS) hmanga British India te min awp a, min kaihhruai avangin khang an thu neihna kha kan la chhawng ta zel a, ICS aiah IAS kan duang chhuak a, anni chu thu neihna sang tak neiin British Raj-te ai awha kan rama roreltu niin, India ram democracy a nih hnuah erawh an thu neihna ṭhenkhat leh hawi zawng tihdanglam a ni ve bawk.
Chutiang zelin state level-ah pawh kan state civil service-te chu service dang aia ngaih sanna leh dah chungnunna kan nei lian ta zel a, colonialism nghawng zelin a ken tel ni te pawhin a lang. Tin, sawrkar hna kai san theihnaah department hrang hrang director leh secretary te an nih zui theih ṭhin avangin thu neihna thlahlel tan chuan awhawm tak pawh a ni ve bawk.
Chhan dang lehah chuan kan ram la retheih vang te pawh niin a lang a. An dinhmun a ṭhat leh policy duan kawnga an thu neihna san vang te a nih rualin, sawrkar officer rau rauah pawh a silpaulin sem theitu dinhmuna an din avang te, eng scheme emaw mi dang sihhmuhtu leh lo pe theitu an nihna te, eng eng emaw sawrkara ham ṭhatna, mi dang an duhsakte leh rethei zawkte tan pawha titheitu an nihna hi kan la thlahlel tlang bawk niin a lang.
Mizoram Bikah:
Kan ramah hian Group A officer chi hrang hrang an awm a, College Professors aṭanga MJS/MAS etc pawh hi chawimawina siamsak an ni ngai lem lo a, hetia kan cable TV lian ber pakhat Zonet-in a chawimawi bik service a han nih hi zirlaite cho phurna a thlen rualin a ṭha lo zawnga nghawng a awm ve thei awm e.
Sawrkar hna dang ngaih san lohna te, tuina zawng leh skill lama kal aia thu neihna tuihalna te pawh a thlen thei a ni. Assam-ah te pawh an state service-a inziak tling tharte chu sawrkarin a lawm luhna hun a siam mai a, chu pawh anmahni changtu department-ten an huaihawt mai a, an cable TV-ten an tihsak vak ngai hran lo, India ram state dangah pawh an awm tamin a rinawm loh.
Hmanni lawkah MZP pawhin an member ni ṭhin MCS tlingte an chawimawi leh bawk. Zirlai pawl meuh si zirtirtua an member tlingte emaw, thil danga hlawhltingte emaw hre zui si loa service pakhata sawrkar hna thawk tur pakhat han pawngpaw ngaih san hmel taka chawimawi bik kha a fuh lo ka ti hle bawk. Hengte hian Mizoteah nghawng ṭha lam aiin a ṭha lo lam a thlen leh bawkin ka hria.
Youtuber tam zawkte pawhin heng mite hi kan chawimawi chiam bik a, subject thiamna nei bikte kawm a, chawimawi hlei loin MCS kan tih chuan kan pawngpaw tuipui nghal bik em maw a tih theih a. Khawtlang huapa hmuah te pawh a ṭha e; mahse, kan khaw tana eng project emaw, sum hrawm emaw su chhuak thei ang chi chauh chawimawi tumna mindset kha a dik lo ve thei tho em, a tih theih a, an level pui sawrkar hna thawkte emaw, sumdawng leh kut hnathawk kan ṭangkaipui tak takte kan hriat tel pawh a ṭha awm e.
Tin, entertainment leh sawrkar hnathawk khawvel kan khaikhin zel hi a fuh lo bawk. Zaithiam leh Miss/Mister te an han lar a, anni chu entertainer an ni a, an lar tur a ni, khawi ramah pawh an rama mi lar ber ber an ni. An sawrkar hnathawkte heti tak hian lar an chak vein, lan sarh an tum ve ngai kan hre lem lo. India ram, a bikin Mizoramah hian heng hi a hluar deuh bawk awm e.
Ngaihtuah Zui Ngai:
Rinawm leh dik taka sum thawk chhuaktute hna chu a zahawmin a ṭha vek mai a; mahse, thu neihna ngah leh ngah lo te, harsa deuh leh awl deuhte chu a awm ngei a, mahse ngaih hlut thiam vek erawh an ṭha. A bikin kan rama kan ngaih hlut tawk loh pawimawh tak site chu mahni subject-a expert researcher leh heng lama officer te hi an ni a. Entir nan, Judicial Service ni tur chuan dan rei tak lo practise tawh te an ni a, an subject-ah an rawn tlak em em a, sawrkar policy duan kawngah pawh an ṭangkaiin, mipui rorelsaktu ṭha tak an ni ṭhin a, ngaih hlut an phu hle. Agriculture service leh heng researcher-te pawh hi an tel loin sawrkarin agriculture lam kaihhnawih policy a duang ngawt thei lo a, an thurawn anga an kal tho a ngai.
Chutiang zelin thiam bikna nei leh rei tak lo zir tawhte thurawn hi heng generalist officer leh administrator-te pawh hian an mamawh tho tho a, an thurawn tel loin ram a kal thei lo a, an thil zir chhuah leh hmuh chhuahte avanga ramin hma sawn ṭhin a ni. Zirtirtute pawh institution hrang hranga zirtirtute hi an pawl san dan ang zelin a zirtirtu ni tur pawhin rei tak lehkha an lo zir a ngai a, heng officer zawng zawng chher chhuaktute pawh zirtirtute bawk an ni.
MCS hei zat kan chawimawi tawh zingah hian an thawh ṭhat avanga chawimawi phu emaw, a dik em avanga sawrkarin vawi tam a transfer emaw hi kan tlem leh viau lawi si! System-in a ei ral leh politician-te nena hausa tura dik lo taka inthurual kan ngah ta zawk fo hian inenfiah a ngai viau a ni. Zirtirtu-ah hei chen ka thawh ve chhung hian henga kan naute tling hi an tam ve ta viau a, a lawmawm hle. Mahse, an tlin ngawt aiin an thawhna hmuna officer ṭha an nih khan kei chu min tilawm ṭhin.
Chhui zui tlak lem loh officer, an hlawhin middle school teacher hlawh pawh a la zat meuh hmaa in chhawng sang tak tak sa thei te, ram leh lirthei man to tak tak lei mai thei, manṭang ei tura thurualpui awl tak sawrkar hnathawk chher chhuah ṭeuh hi ka hlauh zawng tak a ni. An hlawh zat hre lem loa an neih thil hlu aṭanga ngai sang mai te kan tam ṭhin. Dr zinga NPA la lo awm chhun Dr Loncy te kha chawimawi a phu a nih kha, a bak clinic hawng, sawrkar Dr rawihte kha Pathian thu sawi te hian sawm fo lo ila a ṭha tur.
Chutiang zelin college professor te aia hlawh hniam service hrang hranga officer mawm tak takte hi en tleu ngam ila, hawng 440 kan do ang khan kan do ve ngam te hi a ṭha lo maw? Tichuan, kan rama officer post ṭhenkhat a mawm bik nia kan hriat avanga kan inchuh te hi a zia deuh ang a, ram tana thawh chakna nen coaching te kan kal zel zawk maithei asin.
An tlin tak avanga kan inlawmpui chu a ṭha e. Chawimawina erawh a thawk ṭha te, a tiṭha zuite hnenah ni se la, chung mite chu ngai sangin lar sela, mipui idol an nihna chu an thawhna hmuna an sulhnu azir lo ni tawh zawk thei se. Chuti chuan kan khaw hawi leh kan intihhmuh dan te hian awmzia a nei thui zawk ngeiin a rinawm.