By HC VANLALRUATA


Kar hmasa a Lengpui ţumhmun piah deuha mimal ram sorkarin a lâksak, Indian Air Force (IAF)-in an lei chhawn leh chungchânga kan thuziak khan sawhkháwk a nei zui nasa viau mai a. Kan lo tiam tawh angin bawhzui ngei chu a ngai a ni. Mi ţhenkhat chuan he thil hi party politics-a inbeihna hmanrua atán an lo chuh var ni awm tak a ni a. Keimahni lamah erawh chuan thudik hai chhuah bâk ngaihtuahna a awm lova, a dik chu dik, a dik lo chu dik lo, a ni tawp mai.


Tun ţumah pawh hian tuipawlh loh, sorkar lehkha (official document) bâkah ukil-te kut hnu (legal document) behchhan chauh kan ziak dawn a ni. Kum 2005 May ni 9 a Pu Rohmingliana leh Lêngpui ram neitute’n sale deed an ziah ni awm tak kan hmuh hnu a, ram lâkna túr lam hawi a hmalâkna kan hriat hmasak ber chu kum 2019 September ni 24 kha a ni. He tah hian kha tih laia Aizawl district additional deputy commissioner Pu VL Hruaizela Khiangte hovin IAF in ram an lâk túr chungchangah Lêngpui leh Sihphîr a ram neitute kohkhawm niin an inkhawm minute-ah ziah a ni.


An inkhawm ‘minute’-ah hian ram neitu kalte hming chu sawi loh, a kal zât pawh ziah lan’ a awm lova, inkhawm kaihruaitu Addl. DC hian ram neitu kalkhawmte chu an  hun hlu tak sênga an lokal avangin lawmthu a hrilh tih bâkah, sawihona-ah hian Sihphîr ram neitute chuan an ram awmna hi hmun ualau Aizawl kawngpui án a nih avangin zinmite tana hmun pawimawh a la ni dawn a tiin feet khat bial Rs. 250 tal a bituk an ngen a. Lengpui a ram neitute pawhin kum 1996 vel báwra Lengpui ţumhmun siamna a ram lâk a nih khan ram neitute kha feet khat bial Rs. 60 a lâksak an ni a, anni pawh feet khat bial Rs. 300 aia tam a bituksak an phût bawk a. Mahse, Sihphîr leh Lêngpui rama ram neitute ram hi IAF pêk chhawn turin feet khat bial Rs. 185 a bituk a ni ta a. An minute-ah hian Pu VL Hruaizela Khiangte hian a hming a ziah hnan a, minute hi a túk September ni 25, 2019 a ‘signed’ a ni.


He mi hnu a sorkar lehkha kan hmuh leh hmasak ber chu ram lâksak remtihna leh dodál lohna (willingness & no objection certificate – NOC) ziah a ni a. Chu chu kum 2024 April ni 29 khan ziah a ni a. Heta hming langte chu Lengpui a ram acre 138.986 neitu Pu Rohmingliana, Bawrhsap pisa land & building a surveyor 2, bakah Wing Commander SA Jakhalu ‘Presiding Officer’ tih seal hmang-in an hming an ziak a, Addl. DC hian a hming a sign na a, a hming inziak a awm lova a hriat theih lohva, a signature aţang hi chuan a hma ami Pu VL Hruaizela Khiangte chu a nih loh hmel. (SA Jakhalu hi Naga, Akheto Jakhalu niin an sawi a, IAF a wing commander pension a ni awm e.) Lengpui a ram neitu, an ram lâksak ni awma sorkar document a tárlan kan biak pawhte chuan hetah hian an tel ve loh thu an sawi leh bawk a ni.


He mi kum vek (2024) a ‘legal document’ siam kan hmu leh a. Hei hi non-judicial paper Rs. 20 man hmanga siam phek 5 a ni a. Hei hi Pu Rohmingliana’n a aiawhtu atâna Pu Henry Lalremsanga Hlawnmual a ruatna ‘Special Power of Attorney’ a ni a. Kum 2024 January ni 9-a notary public Johny Lalengmawia Tochhawng hma a ziah a ni. Hetah hian Pu Rohmingliana (executant) leh Pu Henry Lalremsanga Hlawnmual (attorney holder) bâkah thuhretu 2 – Pu Zoramchhana Sailo, Kanan Veng leh Pu Lalrinchhana, Vaivakawn Zohnuai te leh anmahni hretu advocate Pi C. Lalhriatpuii te’n an hming an ziah hnan bawk. He mi ni vêk hian notary public dang hma-ah hei tho hi an ziak bawk a ni awm e. 


Hetah hian Pu Rohmingliana chuan Aizawl a awm, Aizawla a sumdawnna kalsan thei lo a nih thu leh IAF-in a ram lei khawmte lei an tum ni a hriat a nih avangin sorkar laipui lam a aiawha dawr turin Henry Lalremsanga Hlawnmual a ruat thu a ziak ber a. IAF hmun dinna atâna a ram hralhna túr pawisa hi Rohmingliana hian cheng vaibelchhe 70 a hauh a, chu bîk chu Aizawla YES Bank Main Branch a a account no. 015363700000136 a ‘direct’ a thun túrin a ti a. Hemi bâk pawisa chuang awm zawng zawng chu a aiawhtu Henry Lalremsanga Hlawnmual hian a buaipui man senso phuhruk na’n a hui vek ang tiin an ziak a ni.


Aizawl district Addl. DC-in ram lâksak túr lâksakna man rate a siam fel hnu hian May ni 15, 2025 khan Mizoram sorkar chuan IAF hman tura ram lak tum a nih thu hriattirna chu Land Revenue & Settlement Secretary Pu Vanlalmawia hmingin a chhuah ta a. Ram lâksak (acquire) túr hi Lengpui ramah acre 110 leh Sihphir ramah acre 5, a vaiin acre 115 a nih thu hriattirna-ah hian tarlan a ni a. Eng project emaw atâna ram lâk a nih dawna The Right to Fair Compensation & Transparency in Land Acquisition, Rehabilitation and Resettlement Act, 2013 (RFCTLARR Act) in a phût, social impact assessment (mipui/khawtlâng a nghawng dan tur zir chianna) chu Revenue Minister-in a pawmsak angin awltîr (exempt) tur tih tarlan tel kher a ni.


He mi hnu hian notary public dang J.N. Bualteng hma-ah Rohmingliana hian ‘Undertaking’ a ziak leh a. ‘Undertaking’ hi kum 2025 July ni 18 a ziah a ni a. Hetah hian a LSC 8-te chu IDBI Bank a loan a lâk dahkham atâna a hman avangin a original copy-te IDBI Bank Regional Office, Guwahati-in an kawlsak thute a inziak a. He’ng LSC-te hi ram laksak túr zangnadawmna pêk chhuah a nih theih na’n District Collector, Aizawl district hnêna thehluh atân IDBI bank thuneitute hnên aţanga lâk chhuah a ngai a. Chumi atân chuan cheng vaibelchhe 70 a chan túr aţanga cheng vaibelchhe 30 hi pêk lawk a nih chuan LSC copy-te hi a la chhuak thei dawn a, chumi hnu-ah a la bang cheng vaibelchhe 40 chu a hnêna pek lehna tûra tih a ni. Rohmingliana bâkah hian notary public hma a thuhretu 2 – Zoramchhana Sailo leh Lalrinchhana te’n an hming an ziah hnan a ni.  


RFCTLARR Act, 2013 tlawhchhana Lengpui leh Sihphir a Ministry of Defence-in IAF tana a ram lei/lâksak hlutna an chhût chhuah dan chu kar hmasa lamah kan sawi nual tawh na a, chiang deuh zawkin sawi a ngai. A ram zawng zawng (Lengpui leh Sihphir ami) hi feet 50,09,400 bial (square feet) a ni a. An lei/lâksakna man an chhutchhuah ni hi sum pekna tur hnuai a District Deputy Commissioner leh Competent Authority for Land Acquisition (CALA) nihna chelh kawp Pu C. Lalhriatpuia signature hnuai a ziah danah hi chuan July ni 24, 2025 a nih hmel (a kum hi a ziak tel lo na a). A ram hlut zawng chhût dán chu -  Land value -Rs. 92,67,39,000/-, thlai ilo man a awm lova, solatium (100%) Rs. 92,67,39,000/-, a pung (12%) Rs. 11,12,08,680.002/-, a dawngtu (beneficiaries) hnena pek tur Rs. 1,96,46,86,679/-, buaipuina senso (2.5% administrative cost) Rs. 2,31,68,475/- leh a vai a pek theih zat (amount payable) Rs. 1,98,78,55,155/- a ni ta a ni. 


Heta ziahlan hmaih chi loh chu Land Revenue & Settlement department-in Lêngpui a he’ng ram hlut zawng an chhût dan chuan feet khat bial kha a tlawm ber pawisa 20 (Re. 0.20) a ni a, a to ber chu Re. 0.65 a ni thung a. Addl DC-in a man tur a pawm dan angin feet khat bial kha Rs. 185/- a chhût a ni ta a ni.


A chunga kan sawi tawh ang khian DC/CALA in a zat a chhutchhuah fel ang hian a chhûtchhuah tûk July ni 25, 2025-ah chuan Henry Lalremsanga Hlawnmual s/o H Thanhlira hnenah Rs. 117,90,26,341/- pêk nghâl a ni a. Hemi ni vêk hian Rohmingliana hnênah Rs. 32,41,94,731/- pek a ni bawk a. Hemi August ni 26-ah Rohmingliana hnenah Rs. 37,58,05,269/- pek a ni  leh bawk. Heti hian Rohmingliana account a lût zawng chu cheng vaibelchhe 70 chiah a ni a. Henry Lalremsanga Hlawnmual account a lût zawng chu Rs. 117,90,26,341/- a ni ta a nih chu. 


A kal chhoh dán chu hetiang hi a ni ta a ni:- Kum 2004-ah Lengpui Parchhingchheng/Tuilut rama mi 8 ram VC pass 7 chu Rohmingliana’n a lei a. Kum 2005-ah LSC-ah letin hemi kum vêk May ni 9 khân sale deed siam a ni a. September ni 24, 2019-ah Aizawl district Addl. DC Pu VL Hruaizela kaihhruai-in ram lâksakna tur man zat (rate) tifelin feet khat bial Rs. 185/- tura tih a ni a. Addl. DC thar ziah hnanin willingness & NOC chu April ni 29, 2024 khan tihfel a ni a. Kum 2024 January ni 9-ah power of attorney ziakin, July ni 24, 2025-ah a ram hlut zawng chinfel a ni a. August ni 26, 2025-ah pawisa hi pek kim vek nghal a ni ta a ni. He thila thil fel lo inzep chu kar leh lamah kan puang thei tawh turah ngai ang u hmiang.