Mizoram

GOVERNMENT OF MIZORAM 9th MIZORAM LEGISLATIVE ASSEMBLY BUDGET 2026 - 2027 PHARHNAA HON’BLE CHIEF MINISTER & FINANCE MINISTER Pu LALDUHOMA Thusawi, Thursday, the 26th February, 2026

GOVERNMENT OF MIZORAM 9th MIZORAM LEGISLATIVE ASSEMBLY BUDGET 2026 - 2027 PHARHNAA HON’BLE CHIEF MINISTER & FINANCE MINISTER Pu LALDUHOMA Thusawi, Thursday, the 26th February, 2026

Pu Speaker,

I remtihnain, tun hunah hian kum 2026–2027 atana Budget pharh turin ka lo ding chhuak a ni.

INTRODUCTION

1. Pu Speaker, a ṭum thumna atan he House zahawm takah Budget ka rawn pharh leh thei hi ka lawm hle a ni. Kan Sawrkar-in office kan luah tirh aṭang khan, kan State sum leh pai dinhmun dik tak tar lang thei Budget siam hi kan tum ber a ni a. Kum lo kal tura kan Budget hian State sum dinhmun siamṭhatna mai piah lamah, service tihṭhat te, infrastructure tihchak te, zirna ṭha, damdawi lama inenkawlna ṭha, huan lo ram lama eizawnna leh a dangte hmanga mipui vantlang hnena hmasawnna thlentir a tum a ni. Heng bakah hian inkalpawhna kawngpui ṭha, electric supply hnianghnar, eizawnna siam chhuahna leh, mi harsa zawkte dinhmun chawikante pawh kan ngai pawimawh hle a ni.

2. Sawrkar laipui vision Viksit Bharat tih hlawhtlinna kawnga a tam thei ang bera tha thawh ve hi kan duh a. Mizoram pawh India ram hmasawnna kawnga hmasawnna kengtu pawimawh tak a ni thei ang tih kan beisei a ni. He thil atan hian Transformed Mizoram Vision 2047 Roadmap Workshop chu December 2025 khan neih a ni a. He workshop-ah hian State hmasawnna tur kawngte sawihoin hun rei tak kan hmang a, kum 2047-ah chuan India ram pumpui deh chhuah (GDP) aṭanga 1% chu kan State aṭanga lo thawhchhuah ve kan tum a, service sector leh thil thar siamna (innovation) lama hmasawnna chu kan hmathlir pawimawh tur niin kan hria a ni.

3. Vision 2047 hmanga Fiscal discipline ṭha taka zawm zel hi hun rei zawk daih tur hmasawnna kan thlen theihna kawng pawimawh niin kan hria a. Kan sum leh paite ren taka hmang chungin, capital investment lam kan ngai pawimawh dawn a. Chutih rualin revenue tam zawk lak luh theihna tur ngaihtuah chungin, heng - skill development te, ṭhalaite eizawnna siamsak te, micro, small leh medium scale industry promote zelte hi kan tum bawk dawn a ni. Chuvangin he kan Budget ruahmanna hi kum khat atana financial statement ni satliah mai lovin, hun rei zawk daih tur hmasawnna kawng sialna atana hmanraw pawimawh tak a ni dawn a ni.

4. Sawrkar sum leh pâite mumal leh ṭha taka enkawl hi kan Sawrkar chuan a tum tlat a. Hun engemaw chen kan lo kalpui tawh, Public Account hnuaia sum dah hi leiba a nih ve tho avangin chu tih hniam zel kan tum a. Kum 2025–26 chhung ringawt hian K-Deposit leh D-III aṭangin Cheng Vbc 1467.56 kan release tawh a ni. Tin, Cheng Vbc 1.94 chu lapsed deposit-a puan a ni. Heng hmangte hian State sawrkar leiba (liabilities) pung nasa tur pawh kan veng zel a. General Provident Fund leh retirement benefit dangte pawh hun rei tak chhung pending awm tawh lovin, hun rei lo te chhunga pek chhuah zel a ni tawh a ni.

5. Pu Speaker, kan Sawrkarin fiscal responsibility leh budget management ṭha kan ngaih pawimawhzia hi kan sum leh pai hman ṭangkai dan aṭang hian a lang a ni. Power purchase bill pawh a hun takah kan pe ṭhin a, hei vang hian April 2025 aṭanga January 2026 thlengin Cheng Nuai 476.04 rebate kan dawng a, hei hian Sawrkar sum kal ral tur pawh min vensak nasa hle a ni.

6. Kan sawrkar chuan Committed liabilities tih hniamna tur leh GST lak tam theihna turin Study Team kan din a. Study team-te rawtna angin, Works Department ṭhenkhata leiba tling khawm, heng Public Works Department hnuaia Cheng Vbc 5.83 te, Power & Electricity Department hnuaia Cheng Vbc 12.62 leh Public Health Engineering Department hnuaia Cheng Vbc 58 awmte hi kum thum chhunga chinfel kan tum a. Study Team-te rawtna angin, heng thil a lo reh chhoh theihna turin inventory management system ṭha tak duan tum a ni a, chumi hnuaiah chuan bungraw lei dan leh reporting system mumal zawk siamin, Department zawng zawngin rual khai leh lang tlang taka an hman theih tur SOR leh DPR siam dan ṭha zawkte pawh kan ruahman mêk a ni.

7. Kan State tana thil chhinchhiah tlak tak mai, Mizoram Universal Healthcare Scheme chu April ni 1, 2025 aṭangin hman ṭan a ni a. He Scheme hian mipuite chu anmahni sum hmanga pawisa pek ngai lovin, cashless transaction hmanga quality healthcare pek a tum a. Sum leh pai lama harsa zawkte pawhin damdawi lama inenkawlna ṭha zawk an dawn theihna turin he Scheme hi kalpui mêk a ni. Hemi atan hian Sawrkar chuan budgetary support a pe a, a Scheme zawmtute thawh khawm (contribution) pawh hman nghal zel a ni. He Scheme kalpui nan hian State chhunga hospital 96 leh day-care centre 3 te chu empanelled an ni a, State pawnah empanelled hospital 33 leh deemed empannelled hospital 12 an awm bawk. February ni 18, 2026 thleng khan mi 85,399-in MUHCS hi an hmang tawh a, bill pawh Cheng Vbc 129.51 pek chhuah tawh a ni. Tun kum nga lo awm leh turah hian Asian Development Bank aṭangin Cheng Vbc 803.74 kan pûk dawn a, loan Agreement pawh January ni 23, 2026 khan sign fel tawh a ni. He loan 90% hi Central Sawrkar-in min rulh sak dawn a ni.

8. Kumin chhung hian Mizoram Secretariat-ah e-Office Project kalpui a ni a. Hetah hian file zawng zawng chu, a te ber aṭanga a lian ber thlengin electronic hmanga kalpui niin, Sawrkar department hrang hrangte inkarah rang leh fel zawka indawr tawn theihna a siam a. Hei hian physical file hman ṭhin chu titlemin, chak leh lang tlang zawka file kalpui niin, lehkha leh bungraw dang mamawh a titlem a, hun leh sum engemaw zat a hum thei a ni. He project hi Secretariat pawn lamah pawh kalpui tura hmalak mêk a ni.

9. Pu Speaker, Mizoram Building & Other Construction Workers’ Welfare Board hnuaia beneficiary-te hamṭhatna pawh tihpun a ni a. Nau neih leh inneih avanga hamṭhatna chu Cheng 5,000 aṭangin Cheng 10,000-ah a pung a, disability benefit Cheng 50,000 aṭangin Cheng 1,00,000-ah a pung a, member fate Board exam-a distinction-a pass te tan incentive Cheng 20,000 siam thar a ni. Hei bakah hian an fate zirna tihmasawn nan educational assistance an dawn ṭhin pawh tihpun a ni. Heng sum hi 1% Labour Cess tling khawm aṭanga pek a ni.

10. Sawrkar chuan pensioner-te welfare a ngai pawimawh a. Kumin chhungin Sawrkar hnathawk pension case 4,560 zet a ching fel a, pension benefit pawh a rang thei ang bera pek chhuah a ni. Tin, kum 2016 hma lama pensioner mi 25,038-te chu, 7th Central Pay Commission rawtna hmanga pension revision tih fel sak an ni. He revision hian a tlangpuiin pensioner ten thla tina an dawn zat a tipung a ni. Hei vang hian Budget-ah pension atan sum hman a pung ve thung a, chutih rualin Sawrkar chuan a mite tana hamṭhatna tur duhsakin, he revision avanga arrear awmte pawh a hun takah pek chhuah zel a ni.

11. Pu Speaker, kan sawrkar flagship programme, Handholding Scheme chu September 2024 khan kalpui ṭan a ni a, Progress Partner-te hnathawh kaihruai a, an harsatnate chinfelpui turin he Scheme hi kalpui chhoh mêk a ni. He Scheme hnuaiah hian Progress Partner 384-te hnenah an hnathawhna tur ṭanpuina sum Cheng Vbc 34.04 zet pek chhuah a ni. He Scheme hnuaia kum chanve dan zela a pung rulh sakna tur, interest subvention hmasa ber pawh Finance Department chuan a release tawh nghe nghe a, hei hian beneficiary-te phurrit chu nasa takin a chhâwk zangkhai thei dawn a ni. Chief Minister’s Special Package Grant diltute pawh an dil dan leh dil chhante uluk leh lang tlang taka lo zir chiangin, tun thleng hian Cheng Vbc 22.62 zet chu Progress Partner 2,713-te hnenah pek chhuah tawh a ni. Heng bakah hian Handholding Scheme aṭangin Cheng Vbc 60 chu Mizoram Agriculture Marketing Board (MAMB) hnenah thlai thar leina turin a pe chhuak bawk.

12. Mizoram Agriculture Marketing Board chuan kum kal mêk chhungin district zawng zawngah Secondary Collection Centre-te kaltlangin thlai tharte leiin, Sawhthing market pawh nasa takin a chawi kang a. Sawhthing quintal 3,40,098 zet chu loneitute hnen aṭangin lei a ni a, hemi atan hian Minimum Support Price Cheng Vbc 141.16 pek a ni. Hei hian loneitute chu an thawhrimna kawngah nasa taka ṭanpuiin, sawhthing man tlak hniam avanga sum tam tak an hlohna tur lakah a veng him a ni. Mamit leh Kolasib district-ah Cheng Nuai 44.18 zet sengin Buhhum quintal 1,472 lei a ni a, Hmunphiah ro quintal 37,810 pawh ZOHANDCO, empanelled firm leh firm dangte kal tlanga lei a ni bawk. Heng hmalaknate hian loneitute chu man man zawka an thlai tharte deh ralna kawngah a ṭanpui nasa hle.

13. Pu Speaker, State Sawrkar chuan Scheme for Assistance to States for Capital Investment (SASCI) hmangin capital expenditure a tipung a, infrastructure development lamah hmasawnna nasa tak a thleng chho mêk a ni. He Scheme hmang hian Sawrkar laipui chuan State-te tan interest-free loan a pe a, project pawimawh tam tak kalpui theihna tur kawng min hawn sak a ni. Kum kal mêk chhungin he Scheme hnuaiah hian Part I chhunga Untied sum Cheng Vbc 216.48 te, Part II hnuaia Iconic Tourist Centre project atan Cheng Vbc 250 leh Police Housing atan Cheng Vbc 25 te kan dawng tawh a ni. Heng bakah hian, SASCI hnuaiah milestone tam tak kan tih hlawhtlin theih avangin heng incentive te hi kan dawng :-

  1. Part IV hnuaiah kum 2023-24 aṭanga 2024-25 a kan Capital expenditure pun ṭhat avanga kan dawn belh - Cheng Vbc 199.27
  2. Mining Sector Reforms kalpui avangin Part V hnuaiah - Cheng Vbc 100.
  3. Digital Infrastructure for Agriculture Refrorms avangin Part VII B hnuaiah - Cheng Vbc 60.
  4. Urban land reform kan kalpui avangin Part VIII hnuaiah - Cheng Vbc 15

Tihian SASCI 2025-26 hnuaiah performance kan neih ṭhat avanga tun thlenga kan dawn belh zawng zawng chu Cheng Vbc 374.27 a ni.

14. Heng bakah hian Part III hnuaiah CSS Scheme-a State’s share atan Cheng Vbc 48.25 leh Part X-A hnuaia Urban Planning reforms atan Cheng Vbc 143 dawn kan beisei mêk a, Part X-B- Compliance Reduction and De-regulation for Ease of Doing Business hnuaiah MoHUA in Cheng Vbc 112 min recommend tawh

a. Financial management lamah efficiency target kan hlen ṭhat avangin Part IX- Efficiency in Financial Management hnuaiah Cheng Vbc 350 pawh dawn kan beisei bawk a. Heng zawng zawng tel hian, kum kal mêk chhungin SASCI aṭangin Cheng Vbc 1519 dawng thei turin kan inchhût a ni. Part I hi chu State

zawng zawngin an dawng thei a, Part dangte erawh chu reform condition leh milestone tam tak hlen ngai a ni. Heng kan hlen chhuah theihna tura kan State Sawrkar official-te thawhrimna hi fakawm ka tiin ka chhuang tak zet a ni.

15. SASCI hnuaia kum 50 interest-free loan hi Sawrkar laipuiin Article 293(3) hnuaia 3% of GSDP borrowing limit a bituk huam chhungah telh a ni lo va. Mahse, he loan hi outstanding debt-ah chhiar tel a nih avang erawh chuan State leiba a tipung thung a ni. Chuvangin kan Sawrkar chuan Government of India hnenah debt–GSDP ratio a hniam theihna turin, he SASCI loan hi debt stock pawnah chhiar turin ngenna kan thlen tawh nghe nghe a ni.

16. Sawrkar theih tawp chhuahna avangin kum 2023-24 leh kum 2024-25 chhunga Rural Local Body (RLB) Grants sum release loh tangkhang Cheng Vbc 148 zet chu um chhuah a ni. Ti hian kan sawrkar hnua RLB backlog sum kan nawr chhuah zawng zawng chu Cheng Vbc 253.50 a tling a ni. Chu mai ni lovin kum 2025–26 atana RLB Grant Tied leh Untied first instalment pawh recommend leh tawh niin, a bak pawh he financial year chhung ngeia dawn theih turin Sawrkar chuan a bawhzui mêk a, 16th Finance Commission huanga kan luh hma ngeia hâih chhuah hman kan tum a ni.

STATE ECONOMY DINHMUN TLANGPUI

17. Pu Speaker, kan State economy dinhmun tlangpui hi tehna hrang hrang- GSDP, revenue surplus, fiscal deficit leh leiba tling khawm (debt stock) dinhmunte hmang hian ka han tarlang ang e.

18. Kum hmasa Budget Speech-a ka lo sawi tawh angin, tun financial year aṭang hian GSDP chhiar dan thar leh dik zawk kan hmang ṭan a. Hei hi State economy dinhmun dik tak hriat theihna tur a ni. Kum kal mêk 2025–26 (BE)- ah kan GSDP chu Cheng Vbc 36,088.82 anga estimate a ni a, Revised Estimate ah Cheng Vbc 39,526.42 anga chhût a ni. Data rintlak leh sectoral performance ṭha zawk hmangin kan insiam ṭha chho mêk a. Kum 2026–27 (BE) chu Cheng Vbc 43,817.09 anga chhût a ni a, kum kal mêk (RE) aṭangin Cheng Vbc 4,290.67-in a pung a, a punna hi 10.85% a ni. Mahse GSDP hi projection a ni a, final figure peih hmain uluk taka ennawn fo a ngai a ni.

19. Pu Speaker, kan State fiscal policy hi Central Government economic policy leh strategy-in a nghawng thui hle a. India federal system-ah Finance Commission rawtna hian State sum dinhmun a hril nasa em em a ni. 16th Finance Commission chuan kum 2026–27 aṭanga 2030–31 chhunga Central Tax divisible pool-a Mizoram share chu 0.564% ni turin a rawn bithliah a, a hmaa kan dinhmun 0.5% aṭangin a rawn tisang a ni. Mahse, 15th Finance Commission hnuaia kan dawn ṭhin Post-Devolution Revenue Deficit Grant leh Health Grant chu tih tawp a ni thung. Chuti chung pawhin Central Tax-a kan share a san avangin Central transfer chu a tlangpuiin a pung dawn a ni. Hei hi thil lawmawm lam a ni a, hei hian kum thara kan revenue estimate pawh a nghawng a ni.

20. Kum 2026–27 atan State’s Own Revenue chu Cheng Vbc 2759.75 ni tura chhût a ni. Hei hi Revenue Receipts aṭanga 18.41% leh Consolidated Receipts aṭanga 15.80% a ni. Kum 2025–26 (BE) aṭanga a punna chu 5.48% a ni a, revenue ṭhanna rate pangngaia ngaih a ni. GST chu State’s Own Revenue-a contributor lian ber a la ni a, Cheng Vbc 1200 hmuh tum niin total State’s Own Revenue aṭanga chhûtin 43.48% a tum pha dawn a. Power sector revenue chu pahnihna niin, Cheng Vbc 860 hmuh tura beisei a ni a, 31.16% zet a thawh ve bawk a ni. Sales and Trade aṭanga tax hmuh kan beisei zat chu Cheng Vbc 200 niin, total revenue aṭanga 7.25% a ni.

21. Kum 2026–27 (BE) ah chuan Revenue Surplus Cheng Vbc 899.84 awm thei tura ruahman a ni a, 2025–26 (BE)-a Cheng Vbc 562.91 aṭang chuan a pung chho viau a, mahse kum kal mêk 2025–26 (RE)-ah Cheng Vbc 376.41 Revenue Deficit kan nei thung dawn a ni. Hei hi Central Tax devolution kan beisei zat kan dawn theih dawn loh vang a ni pakhat a. Kum kal mêka kan dawn tura dah Cheng Vbc 7,112.23 chu Central Sawrkar chuan rawn tihniamin, Cheng Vbc 6,964.85 chauh kan dawng dawn a, Cheng Vbc 147.38­in a tlem dawn a ni. Heihi a chhan chu Central sawrkarin kum 2025-26 chhhunga an tax hmuh tura an inbeisei an hmuh phak loh vang niin, State zawng zawngah proportionate in a tla hniam vek a ni. Hei bakah hian pumpelh theih loh sum hmanna tam tak a awm a, Power & Electricity Department-ah kum 2019-2024 chhunga energy shortfall bill atan Cheng Vbc 101.21 pek a ni a, NIT Mizoram forest clearance atan Cheng Vbc 12.24 te, Aizawl Bypass Road compensation atan Cheng Vbc 13.34 te, PHE Department tui pump-na atan Cheng Vbc 77.92 zette pek an ni a. Heng hi Revenue Deficit awm chhan tlangpui an ni. Heti chung hian kum 2026–27-ah chuan revenue sang zawk la lut thei tur leh sum hman chhuah dan ṭha zawk hmanga kan sum dinhmun siam ṭhat zel kan tum a ni.

22. Kum 2025–26 (BE)-a Fiscal Deficit, GSDP aṭanga 4.58% chu Revised Estimate-ah 7.56% a kai chho a, hei hi ngaihtuah zui ngai tak a ni a, pumpelh theih sum hman chhuahna tih hniam kawngah ṭan lak a ngai hle a ni. Kum 2026–27 (BE)-ah chuan Fiscal Deficit chu GSDP aṭanga 3.81% ni turin ruahman a ni a, hei hi fiscal discipline zawm chho zel tura kan inbuatsaihna a ni. Mizoram Fiscal Responsibility and Budget Management Act, 2006 leh 16th Finance Commission te’n fiscal deficit bithliah an siam, 3% of GSDP chhunga inkhung turin kan inbuatsaih mêk zel a ni.

23. Debt–GSDP ratio hi kum 2024–25 (Actuals)-ah 40.63% a ni a, 2025–26 (RE)- ah Cheng Vbc 16167.03 niin 42.80% anga chhût a ni. Kum 2026–27 (BE)-ah hian State estimated outstanding liability chu Cheng Vbc 19,085.15 a ni a, 2025–26 (RE) aṭangin Cheng Vbc 2,918.12 in a pung a ni. Heti hian Debt– GSDP ratio chu 43.56% a ni ang. He outstanding liability Cheng Vbc 19,085.15 aṭanga Cheng Vbc 5,308.89 chu SASCI project aṭanga liability lo awm a ni.

24. Kum kal mêkah hian Consolidated Sinking Fund (CSF)-ah Cheng Vbc 52 leh Guarantee Redemption Fund (GRF)-ah Cheng Vbc 17 chu invest a ni. November 2025 thlengin CSF-ah Cheng Vbc 584 leh GRF-ah Cheng Vbc 102 balance a awm. Kum 2026–27 (BE)-ah hian CSF atan Cheng Vbc 73 leh GRF atan Cheng Vbc 17 te chu invest tura ruahman a ni. Heng fund te hi State Government-in Contribution-a dah aṭanga siam a ni a, Reserve Bank of India­in State aiawhin a enkawl a ni. CSF-a corpus sum leh interest tling khawmte hi Sawrkar leiba rulhna turin hman theih a ni. GRF chu Public Sector Undertakings leh Local Body-te hnena loan guarantee kan lo pek tawh, ba an rulh theih si loh chinfelna tura siam a ni. Heng sum kan invest-te hi RBI-a Special Drawing Facility kan neih theih zât nen pawh a inkungkaih tlat a, chuvangin, Sawrkar chuan heng fund-ahte hian balance ṭha tak siam chhoh zel a tum a ni.

BUDGET ESTIMATE 2026–27

I. RECEIPTS

A. Revenue Receipts

25. Pu Speaker, State revenue kan hmuhna hnârte chu Own Tax leh Non-Tax Revenue, Central Tax & Duty aṭanga kan chanvo te, Centrally Sponsored Scheme (CSS) te, leh Central Government aṭanga ṭanpuina kan dawnte an ni. Kum 2026–27 (BE) ah Revenue Receipts estimate chu Cheng Vbc 14,994.31 a ni a, kum hmasa Revenue Receipts aṭangin Cheng Vbc 2,046.70 in a pung a ni. Heng revenue punnate hi Mizoram-in 16th Finance Commission hnuaiah Central Tax divisible pool-ah share sang zawk kan neih tak avang a ni ber.

(a)  State’s Own Tax Revenue

26. State’s Own Tax Revenue hnuaia kan hmuhnate chu SGST, professions tax, vehicle tax, property registration, stamp duty, minor mineral, petroleum product aṭanga cess leh a dangte a ni. Kum 2026–27 (BE) chu Cheng Vbc 1619.25 anga chhût a ni a, heng zinga kan revenue lian ber chu GST a ni a, total Own Tax Revenue pumpui aṭangin 74.11% a ni. Kum kal mêk 2025–26 (BE) aṭangin Cheng Vbc 140.99 in a pung a, a punna rate chu 9.54% a ni.

(b) State’s Own Non-Tax Revenue

27. State’s Own Non-Tax Revenue aṭanga kan hmuhna langsar deuh te chu êng chhit man (power tariff), tui bill (water user charges), State lottery, ILP fees, Government Guest House room rent leh a dangte a ni. Kum 2026–27 (BE) ah Cheng Vbc 1140.50 hmu turin kan inchhût a, kum kal mêk 2025–26 (BE) Cheng Vbc 1138.07 aṭanga a punna chu sawi tham a ni meuh lo.

(c) Devolution of Central Taxes and Duties

28. A hma lama kan lo tar lan tawh angina 16th Finance Commission chuan Central Tax divisible pool-a Mizoram chan tur chu 0.564% ah a tisang a, 15th Finance Commission hnuaia kan chan mêk chu 0.5% a ni. Union Budget 2026–27 (BE)-ah hian Central Tax divisible pool chu Cheng Vbc-Nuai 15.26 (`15,26,254.86 crore) a ni a, Mizoram tana allocation chu Cheng Vbc 8,608.08 niin, 2025–26 (BE) aṭangin Cheng Vbc 1,495.85 in a pung a ni.

(d) Finance Commission Grants

(I) Local Body Grants

29. 16th Finance Commission-in a recommend angin Kum 2026–27 (BE) ah hian Cheng Vbc 73 chu Rural Local Bodies leh Cheng Vbc 49 chu Urban Local Bodies tan kan dawng dawn a. Local Body Grants hi Basic Grant leh Performance Grant-ah ṭhen a ni a, Performance Grant hi State Government leh Local Bodies te performance azira release tur a ni. Performance Grant hi 100% untied a ni a, Basic Grant erawh chu 50% untied a ni thung.

(II) State Disaster Risk Management Fund

30. State Disaster Risk Management Fund (SDRMF) hi hlawm hnihah then niin, 80% chu State Disaster Response Fund (SDRF) a ni a, 20% chu State Disaster Mitigation Fund (SDMF) a ni. Kum 2026–27 ah Cheng Vbc 51.3 estimate a ni. SDRMF hi Centre leh State Sawrkarin 90:10 hmangin an intum sem a ni. Kum 2026-27 atan SDRF ah Cheng Vbc 41.40 leh SDMF ah Cheng Vbc 9.90 ruahman a ni.

(e) Centrally Sponsored Schemes (CSS)

31. Centrally Sponsored Schemes (CSS) hnuaia sum hmuhte chu Government of India hnuaia Central schemes implement-na atana hman tur a ni a, Tied funds niin Central Ministry te’n guidelines an siam anga fimkhur taka hman tur a ni. Kum 2026–27 atan Cheng Vbc 3320.15 ruahman a ni a, hei hi 2025–26 (BE) aṭangin Cheng Vbc 1006.10 in a pung a ni. Tun dinhmunah hian State Sawrkar chuan CSS hnuaia Scheme hrang hrang, Samagra Shiksha Abhiyan (SMSA), Pradhan Mantri Awas Yojana (PMAY, rural leh urban atan), Viksit Bharat G- RAM-G (MGNREGS thlakna tur), National Health Mission (NHM), Jal Jeevan Mission (JJM), Pradhan Mantri Rashtriya Krishi Vikas Yojana (PM-RKVY), National Social Assistance Programme (NSAP), Atal Mission for Rejuvenation and Urban Transformation (AMRUT), Swachh Bharat Mission (SBM) leh a dangte department hrang hrangte kal tlangin implement a ni. Kan Sawrkar chuan CSS te hi SNA-SPARSH platform-ah a onboard deuh vek tawh a, hemi avang hian efficiency in financial management incentive chu Part IX of SASCI 2025–26 hnuaiah dawn kan inbeisei a ni.

(f) Externally Aided Projects (EAPs)

32. Pu Speaker, a hma lama kan tarlan tawh ang khan Mizoram sawrkar chuan January ni 23, 2026-ah Asian Development Bank nen loan agreement a sign a, a project chu “Supporting Public Health Care System Strengthening to achieve Universal Health Care for Mizoram” tih a ni a, mipuiin kan lo hriat dan ber chu “Mizoram Universal Health Care Scheme (MUHCS)” tih a ni. Hei bakah hian World Bank hnuaiah Health Systems Strengthening Project chu hlawhtling taka kalpui niin, March 2026-ah hian zawh fel beisei a ni. Tin, tun dinhmunah EAP hnuaiah hian heng project - Health and Family Welfare hnuaiah Mizoram State

Super Specialty Cancer & Research Centre te, UD&PA Department hnuaiah Project Readiness Financing for Aizawl Sustainable Urban Transport Project te chu thawh mêk an ni a. Hei bakah hian 24 MW Turini Hydro Electrical Project (New Development Bank) leh FOCUS 2.0 (International Fund for Agriculture) te chu thawh mai theih tura bawhzui mêk an ni. EAP hnuaia sumte hi reimbursement system hmanga dawn ṭhin niin, 80% hi loan a ni a, 20% hi State Counterpart funding tur a ni. Loan portion aṭanga 90% hi Govt. of India rulh tur niin, a la bang 10% hi State rulh tur a ni thung. Kum 2026–27 (BE)-ah EAP aṭanga kan dawn tur chu Cheng Vbc 130.15 ruahman a ni a, Kum kal mêk 2025–26 (BE) aṭangin Cheng Vbc 30.15 in a pung a ni. Estimate lo sang ta hi ADB hnuaia Mizoram Universal Health Care Scheme (MUHCS) a taka kan kalpui dawn tak vang a ni.

B. Capital Receipts

33. Kum 2026–27 (BE) ah Capital Receipts estimate chu Cheng Vbc 2475.60 a ni a, kum kal mêk 2025–26 (BE) Cheng Vbc 2251.15 aṭangin Cheng Vbc 224.45 in a pung a ni. Heng hi SASCI aṭanga sum dawn tur avanga sang a ni ber a, capital receipts punna atana hmanraw langsar ber a ni. Capital receipts chu source hrang hrang aṭanga loan kan puk (public debts) leh State Sawrkarin loan kan pek chhuah rulhna kan dawn leh aṭanga hmuh an ni ber. Heng sumte hi kan tih puna kan hman ṭangkai thiam chuan, kan State tana rotling hun rei zawk daih tur hmasawnna ruhrel siamna hmanraw pawimawh tak a ni dawn a ni.

(a) Recovery of Loans and Advances

34. Kum 2026–27 (BE) Cheng Vbc 21.10 chu heng loan - housing advance, cooperative society loan, government employee loan leh a dangte rulhna aṭanga hmuh tur a ni. Heng aṭanga hmuh hi Capital Receipts-ah chhiar a ni.

(b) Public Debt

(I) Internal Debts.

35. Pu Speaker, kum 2026–27 (BE) chhunga sum puk tur ruahmanna chu Cheng Vbc 1440.04 a ni a, hei hi kum kal mêk 2025–26 (BE) a kan estimate Cheng Vbc 1465.03 aiin Cheng Vbc 24.99 in a hniam a ni. Heta tanga Cheng Vbc 1120 chu market borrowing kal tlanga hmuh tur a ni a, kum kal mêk 2025–26 (BE) aṭangin Cheng Vbc 30 in a tlem a ni. Kum 2024–25 (BE) ah market borrowing atana ruahman chu Cheng Vbc 1170 a ni a, kum tinin market borrowing aṭanga kan sum puk hi zawi zawiin a tla hniam hret hret a ni. Heng tlakhniamna hi a ṭha lam zawnga hmasawnna a ni a, Sawrkarin uluk taka ngaihtuahna seng chunga financial management a kalpuina rah a ni.

36. Market loan piah lamah hian, kan Sawrkar chuan NABARD aṭangin Cheng Vbc 280, National Cooperative Development Corporation (NCDC) aṭangin Cheng Vbc 10, Urban Infrastructure Development Fund (UIDF) aṭangin Cheng Vbc 30 pûk turin a ruahman bawk a. Heng institution te hi State Sawrkarin priority sectors te tana awmze nei zawka hmasawnna hnathawh nana a hmante an ni a, khawpui leh thingtlang lama hmasawnna ruhrel din nan leh cooperative society te tihchakna hmanrua atan kan hmang thei dawn a ni.

(II) Loans/Advances from Central Government & Financial Institutions

37. Kum 2026–27 chhunga loan kan lak turte zinga a langsar leh pawimawh ber chu Government of India hnen aṭanga 50-year interest-free loan kan lak tur hi a ni a, chu chu Special Assistance to States for Capital Investment, SASCI kan tih mai hi a ni. SASCI aṭang hian kum tharah hian Cheng Vbc 1000 kan dawn theih kan beisei a ni. EAP aṭanga loan component pawh Cheng Vbc 14.46 chu beisei a ni bawk. Heng Loans/Advances aṭang hian kum 2026–27 chhungin Cheng Vbc 1014.46 chu estimate a ni a, kum kal mêk aiin Cheng Vbc 253.31 in a tam a ni.

38. Kum 2026-27 (BE) atana Revenue Receipt leh Capital Receipt belhkhawm chu Cheng Vbc 17,469.92 a ni a, kum kal mêk 2025–26 (BE) aṭangin 14.94% in a pung a ni.

II. DISBURSEMENTS

A. Revenue Expenditure

39. Pu Speaker, Mizoram chu mipui vantlang hmasawnna tur ngaihtuah chunga ke pen mêk a nih avangin, kan Budget-a sum kan ruahman zinga tam tak chuan mipui vantlang rawngbawlna kawng a hawi hle a. Kan sum hman tur ruahman zinga hlawm lian tak chu heng Social sector hnuaia sum hmanna tur— Zirna lam te, power subsidy te, buhfai subsidy te, hriselna lam leh dan leh thupek kenkawhna leh mipui himna atan te ruahman a ni a. Kum 2026–27 (BE) chhunga kan total Revenue Expenditure hi Cheng Vbc 14,094.47 tura ruahman a ni a, kum kal mêk 2025–26 (BE) Cheng Vbc 12,384.70 aṭangin 13.81% in a pung a ni. Revenue Expenditure hi kan budget pumpui aṭangin 82.53% a ni.

Revenue Expenditure lo san chhohna chhan hi Sawrkar inrelbawlna hrang hrang zingah power purchase atan te, kawngpui, water supply system leh sawrkar building hrang hrang enkawlna atan te, sawrkar sum puk interest rulhna atan te a kal nasa hle a. Tin, kum tina salary increment awm leh Dearness Allowance/Dearness Relief leh First Formulation hmanga pension revision chu kan Revenue Expenditure tisangtu an ni bawk. Kum 2026-27 atana Pensionary expenditure hi Cheng Vbc 2502.79 ni tura chhût a ni a, kum kal mêk aiin 11.19% in a sang a ni. Heng chhan hrang hrangte avang hian kan Revenue Expenditure pawh a sang chho a ni.

8. Capital Expenditure

40. Capital Expenditure chu ram hmasawnna ruhrel pawimawh hrang hrang, kawngpui siam nan te, khawl leh bungraw lian ṭham leina atan tea hman a ni a, ram economy siamna atan leh service delivery tih hmasawnna atan a pawimawh êm êm a ni. 16th Finance Commission chuan ram chhunga State-te chu Capital Expenditure hmanga world class infrastructure leh assets siam thei tur te, hun rei zawk daih tur hmasawnna kawng ruahman tur tein a beisei a. Kum 2026–27 (BE) chhunga total Capital Expenditure atana ruahman chu Cheng Vbc 2982.44 a ni a, hei hi kum kal mêka ruahman Cheng Vbc 2658.56 aiin 12.18% in a sang a, tin, kum thara sum hman tur zawng zawng aṭanga 17.46% a luah bawk a ni.

41. Pu Speaker, kan sum pûk rulhna (Borrowings repayment) chu Open Market Borrowings leh loan dang kum engemaw zat chhunga kan pûk rulh dan tur duan sa aṭanga chhût a ni a. Kum 2026–27 (BE) atana loan rulhna tur ruahman chu Cheng Vbc 392.47 a ni a, hei hi kum kal mêk 2025–26 (BE) Cheng Vbc 419 aṭang chuan a tla hniam hle a ni.

42. Kum 2026-27 chhunga Revenue leh Capital Expenditure atana sum ruahman zawng zawng chu Cheng Vbc 17,076.92 a ni.

III. SECTORAL ALLOCATIONS

A. GENERAL SERVICES SECTOR

43. General Services Sector hnuaia sum ruahmante hi State Sawrkar inawpna leh inrelbawlna kawng pawimawh atana hman an ni a, a tlangpuiin heng Sawrkar inrelbawlna hrang hrang— Legislature, Secretariat Administration, District Administration, Police, dan leh thupek ken kawhna lam, interest payment on debt leh pensionary charge atana hmante an ni ber. He sector hian direct takin economic growth a nghawng lo a, chutih rualin developmental fund hrang hrang hman leh enkawlna kawngah hmanraw pawimawh tak a ni thung.

44. Kum 2026–27 (BE) chhungin General Services Sector hnuaiah Revenue Section atan Cheng Vbc 5443.83 leh Capital Section atan Cheng Vbc 1952.54 ruahman a ni a, a vaiin Cheng Vbc 7396.37 crore a ni a. Kum kal mêk 2025–26 (BE) atana ruahman Cheng Vbc 6510.39 aiin 13.61% in a pung a ni. General Services Sector atana sum ruahman hi total projected expenditure aṭanga 43.31% a ni.

45. Interest payments atana ruahman hi kum 2026-27 (BE) atan Cheng Vbc 929.65 a ni a, kum kal laia ruahman aiin 17.23% in a sang a ni. He ruahmanna lo pung chho hi kum hmasa lama source hrang hrang— Open Market Borrowings te, Institution hrang hranga loan kan puk interest lo tling khawmte an ni a. Hei hian public debt management lama ṭan lak kan ngaihna a tar lang thei awm e.

46. Pu Speaker, fiscal decentralization kalpui zui zel nan, kan State hnuaia Autonomous Distric Council te tana sum sem dan tur ruahman turin 3rd Mizoram State Finance Commission chu kum tharah hian din tum a ni a. State Finance Commission hnathawhna atan Cheng Nuai 100 dah a ni.

47. Kan Sawrkar chuan kan ram tibuaitu ruihho dona kawngah ke pen zel turin kan inbuatsaih a. Kum kal mêk chhungin ruihhlo ngaite chhanchhuahna kawng pakhat atan Kohhran leh YMA te nen ṭangkawpin Hulhliap Shortstay kalpui a ni a, batch kua luhtir niin Cheng Nuai 383.63 zet sen ral a ni a, hemi aṭanga Cheng Nuai 150 chu Social Infrastructure and Sercives Cess aṭanga pek a ni nghe nghe. Kan ṭhalai, ruihhloa buaite’n an ṭhatpui ngei kan beisei. Tin, tun hnaiah khan Operation Jericho chu kalpuiin, drugs dona leh a tih tlemna kawngah chak takin ke kan pen mêk a ni. He ruihhlo dona atan hian Budget head thar siamin, kum 2026-27 (BE) atan Cheng Nuai 40 dah a ni. Hei hi ruihhlo dona atana hmanraw hrang hrang, enforcement lam te, awareness campaign atante leh, dan lova damdawi tawlh ruk dang tura hmalakna kal mêk tih chakna atan hman a ni ang.

B. SOCIAL SERVICES SECTOR

48. Social Services Sector chuan area pawimawh tak tak, Education, Sports, Health & Family Welfare, Water Supply & Sanitation, Housing, Local Administration, Social Welfare, Nutrition leh Labour & Employment leh a dangte tana hmalaknate a huam a. He sector atana sum ruahman hi mipuite khawsak phung hmasawnna leh mipui vantlang rawngbawlna kawnga hmalakna te, mi puitling leh hmantlak ni tura inchher chhohna atan te, mipui vantlang intluktlanna atan leh mipui nunphung kawng hrang hranga tih hmasawnna atante hman tur a ni.

49. Kum 2026–27 (BE) a Social Services Sector atana sum ruahman chu Cheng Vbc 5069.27 a ni a, kum kal mêk 2025–26 (BE) a ruahman Cheng Vbc 4747.24 aiin 6.78% in a tam a. He Sector chhungah hian Revenue Account hi Cheng Vbc 4832.55 niin a pumpui aṭanga 95.33% a ni a, Capital Account hi Cheng Vbc 236.72 niin 4.67% a luah a ni. Social Services atana sum ruahman hi total expenditure tura ruahman Cheng Vbc 17,076.92 aṭangin 29.68% a ni.

50. Pu Speaker, kan Sawrkar chuan kan hnam rohlu leh nunphungte chawisan nan kum danga kan la tih ngai loh archaeological survey atan Cheng Nuai10 chu a dah a, hei bakah hian Music & Art promote-na atan Cheng Nuai 10 dang dah a ni bawk. Tin, kan State chhunga NGO-te puihna atan Cheng Nuai 150 ruahman a ni bawk.

51. Kum thar aṭang hian Advertising & Publicity fund hi I&PR Department aṭanga tih vek tura ruahman a ni a. Hemi atan hian Cheng Nuai 214 chu kum 2026–27 (BE) ah dah a ni. Hetianga hmun khata chhun khawm hi lang tlang leh fel fai zawka Advertising leh publicity kalpui theih beiseia tih a ni.

52. Public Health Engineering Department tui pump-na tura electric hman man atan Cheng Vbc 75 dah a ni a, hei hi kum kal mêka kan ruahman aiin Cheng Vbc 15 in a sang zawk a ni.

53. Pu Speaker, kan Sawrkar chuan September ni 3, 2024 aṭang khan Road Maintenance Cess leh Social Infrastructure & Services Cess chu a la ṭan a, Petrol litre khatah Cheng 2 ve ve leh Diesel litre khatah Cheng 2 ve ve lak a ni. Kum kal mêk chhungin he Road Maintenance Cess leh Social Infrastructure & Service Cess aṭanga revenue kan beisei zat chu Cheng Vbc 45 ve ve a ni a. Amaherawhchu, kan bul ṭan kum, 2024-25 chhunga kan hmuhin kum 2025-26- a kan sum ruahman a daihlohna Cheng Vbc 1.75 chu siam rem hnuah, heng

component pahniha hman tur hian kum thar 2026-27 (BE) ah Cheng Vbc 43.25 ve ve dah a ni. Social Infrastructure & Services Cess aṭanga sum hmuhte hi a insem dan tur Cabinet in a lo passed tawh angin, 40% (Cheng Vbc 17.30) chu Samagra Shiksha Abhiyan hnuaia Staff-te hlawh tur Top-up SMS atan dah a ni a, Education, Social Welfare leh Health & Wellness atan 20% (Cheng Vbc 8.65) ṭheuh dah a ni. Hei hian sector pawimawh thlan bikte kal tlanga mipuite mamawh chu awmze nei zawkin a phuhru thei dawn a ni.

C. ECONOMIC SERVICES SECTOR

54. Economic Services hi hmasawnna lam hawi hnathawhna atana hman a ni a. Heng Agriculture & Allied, Rural Development, MLA Fund, Power, Irrigation, Industries, Civil Aviation, Roads, Communication, Science & Technology, Environment & Forest, Tourism, Civil Supplies lama hnathawhna a ni ber. Kum 2026–27 (BE) ah he Sector hnuaia sum ruahman chu Cheng Vbc 4216.84 a ni a, chu chu total estimated expenditure aṭanga 24.69% a ni a. Hei hi kum kal mêka ruahman Cheng Vbc 3518.37 aiin 19.85% in a tam a ni.

55. Pu Speaker, kan Sawrkar flagship programme, Bana Kaih (Handholding) scheme hi kumin chhunga kan hmasawnna thupui a ni leh dawn a. Kum 2026– 27 (BE) ah hian Cheng Vbc 350 ruahmana ni a, heta ṭanga Cheng Vbc 150 chu thlai thar leina turin “Thlai thar leina under Handholding Scheme” tiin a bîk taka DAH hran a ni.

56. PWD hnuaia State Road Fund Board hman turin, Road Maintenance Cess aṭangin Cheng Vbc 43.25 dah a ni a, hei hi kum tina an budget pangngai, Cheng Vbc 40 belh chhahna tur a ni. A hma lama tar lan tawh angin, kumin chhunga he Cess aṭanga hmuh tura beisei chu Cheng Vbc 45 a ni a, amaherawh chu kum hmasa lama Cess hmuh tlem avanga indaih lohna Cheng Vbc 1.75

chu siam remin Cheng Vbc 43.25 dah a ni ta a ni. He sum hi lak a nih chhan ang ngeiin, kan State chhunga kawngpui enkawlna atan hman tur a ni. State Road Fund Board hman tura ruahman bakah hian PWD hnuaiah road maintenance atan Cheng Vbc 30 dah a ni a, tin, Cheng Vbc 70 dang chu kawngpui pawimawh bik maintain nan dah ṭhat a ni bawk.

57. Power & Electricity Department leh Public Health Engineering Department te chu an Department hnuaia maintenance head-ah Cheng Nuai 200 ve ve pek belh an ni.

58. Economic Services Sector hnuaiah, Power Purchase atan Cheng Vbc 550 dah a ni a, hei hi kum kal mêka ruahman aiin Cheng Vbc 50 in a tam zawk a. Hei bakah hian Power Subsidy atan Cheng Vbc 175 chu allocate a ni a, hei hi consumer-te êng chhit man to zel tur venna atana tih a ni.

59. Agriculture Department hnuaiah lo neitute’n 50% subsidized rate-a pipe an lei theihna turin Cheng Nuai 250 dah thar a ni.

60. E-pos machine kalpui avangin Food, Civil Supplies and Consumer Affairs Department hnuaiah buhfai tam tak hum a ni tawh na chungin chhiatrupna lo thleng palh theiah te buai lo a, buhfai stock ṭha tak kan neih theih nan kum kal mêk 2025–26 (BE) Cheng Vbc 180 chu Cheng Vbc 200 ah tihsan a ni.

III. CHARGED AND VOTED EXPENDITURE

61. Kum 2026-27 (BE)-a Gross expenditure tur chu Cheng Vbc 17,076.92 a ni a. FCS&CA hnuaia buhfai hralhna leh PWD hnuaia Stock Suspense aṭanga hmuh let tur Cheng Vbc 155.50 paih (deduct recoveries) a nih hnuah kan net estimated expenditure chu Cheng Vbc 16,921.42 a ni.

62. Estimated expenditure aṭang hian Charged Expenditure hi Cheng Vbc 1455.44 a ni a, Voted Expenditure hi Cheng Vbc 15,621.48 a ni, Voted expenditure hi he House zahawm takin a pawmpui ngai a ni.

IV. SUPPLEMENTARY DEMAND FOR GRANTS

63. Pu Speaker, Budget Estimate bakah hian kum 2025-26 (RE) atan Supplementary Demand Cheng Vbc 3724.25 chu ka rawn pharh a. He demand lo awm chhan tlangpuite chu SASCI leh CSS aṭanga kan sum dawnte hi kan ruahmanna aia a san avang te, Department hrang hrangah hriat lawk loh Sawrkar hmalakna eng emaw zat a awm vangte a ni.

64. Kum 2025–26 chhunga kan Budget Estimate chu Cheng Vbc 3724.25 in kan indaih lo a. he kan sum mamawh belh aṭanga Cheng Vbc 13.87 chu Charged Expenditure niin, Cheng Vbc 3710.38 chu Voted Expenditure a ni a, he House pawmpui ngai a ni.

CONCLUSION

65. Pu Speaker, Kum 2026–27 Budget Estimates (Charged Expenditure tellovin) Cheng Vbc 15,621.48 hi he House zahawm taka sawiho atan leh pawmpui atan ka rawn pharh a ni.

66. Tin, Supplementary Demand for Grants 2025–26 (Charged Expenditure tellovin) Cheng Vbc 3710.38 hi he House zahawm tak pawmpui atan ka rawn theh lut e.

Ka lawm e.